Genesteld aan de oevers van de Moezel in het Duitse Kröv ligt Staffelter Hof, een absoluut uniek wijndomein dat zijn gelijke niet kent. Het domein stamt uit het jaar 862 (!) en geldt daarmee als een van de oudste bedrijven en wijnmakerijen ter wereld. Vandaag de dag staat het bekend om zijn biologische wijnen en populaire natuurwijn, met Jan Matthias Klein aan het roer.

Een historische start en een Napoleontische kans

Het verhaal van Staffelter Hof begint eeuwen geleden, toen er in Kröv wijn werd gemaakt voor een abdij in het Belgische Stavelot. Boven de ingang van het domein herinnert een *Latijnse tekst hier nog aan, vrij vertaald: “Er is te weinig wijn.” De abdij wilde namelijk koste wat het kost voorkomen dat de bewoners met een droge keel zouden komen te zitten.

Tijdens de secularisatie door Napoleon in 1805 had de Franse keizer dringend geld nodig voor zijn oorlogen. De beheerder die de boel destijds runde bij Staffelter Hof zag zijn kans schoon en kocht het wijndomein. Sindsdien is het een echt familiebedrijf, en wijnmaker Jan is inmiddels al de tiende generatie aan het roer. De ouders van Jan – onder wie Gundi en Gerd– helpen nog volop mee in het bedrijf. Gundi kookt bovendien elke dag een warme lunch voor het hele team met groenten uit haar eigen moestuin; een warm en authentiek familiebedrijf in optima forma, waar inmiddels ook al drie neefjes een stage hebben afgerond.

Een mediterraan microklimaat

Wanneer we doorlopen vanaf de entree naar de zijkant van het gebouw, valt direct een prachtige, grote olijfboom op. Laura Alt, de office manager van het domein, vertelt enthousiast dat ze de olijven hier daadwerkelijk plukken en opeten. Samen met de vijgenbomen zorgt het voor een verrassend mediterrane sfeer. Hier onder aan de berg is het beduidend warmer dan op de top van de helling.

Klimaatverandering op de Moezel

Dat warmere microklimaat brengt meteen een prachtig bruggetje naar een actueel vraagstuk: hoe gaat Staffelter Hof om met de klimaatverandering?

Laura schetst een zorgwekkend beeld: “Tien jaar geleden is voor het laatst Eiswein gemaakt.” Bovendien start de oogst elk jaar weer een week eerder dan het jaar ervoor, en dit seizoen begon het groeiseizoen zelfs maar liefst vier weken vroeger dan normaal. Ook de dreiging van droogte is reëel, verwijzend naar de vele bosbranden elders in Europa.

Toekomstgericht: Het Viti-Forest project

Om zich aan te passen aan deze veranderende omstandigheden, zit het domein niet stil. Planten jullie dan ook andere soorten aan? Ja, zo legt Laura uit, ze zijn gestart met een VitiForest project waarin ze hybride druivensoorten aanplanten.

Tijdens de wandeling komen we langs een groot waterbekken en onderwatertanks die enorme hoeveelheden water kunnen opslaan. Toch komt de strenge wetgeving om de hoek kijken: door de strenge regels mogen ze alleen de jonge aanplant van water voorzien; de oudere wijnstokken moeten het volledig op eigen kracht zien te rooien.

Landbouw van de toekomst

Achter de heuvel ligt een perceel waar Jan oorspronkelijk Riesling had aangeplant. Toen dat door omstandigheden niet goed lukte, besloot hij voor de grap fruitbomen te plaatsen. Dat pakte verrassend goed uit! Het bracht hem op het idee om een viti-forestryproject te starten, waarbij schimmeltolerante druivenrassen worden gecombineerd met klassieke soorten.

Inmiddels beslaat dit innovatieve gebied maar liefst zes hectare, gevuld met acht verschillende hybride druivenrassen, tweehonderd bomen en achthonderd heggen. Waar elders in Europa dit soort agroforestry-projecten vaak met klassieke druivenrassen worden gedaan, kiest Staffelter Hof bewust voor een andere weg. De voordelen zijn groot: er hoeft nauwelijks te worden ingegrepen en het is vele malen beter voor het bodemleven. Zo hangen er bijvoorbeeld speciale huisjes voor vleermuizen, die met velen tegelijk schadelijke insecten voor de druiven opeten.

Vluchten voor de hitte: Innovatie en natuur in de praktijk

Het is inmiddels zo heet geworden dat we het buiten bij de wijngaard amper volhouden – volgens Laura wordt dit vermoedelijk het heetste jaar tot nu toe. We grappen nog dat we de heetste dag van de eeuw hebben uitgekozen om hen te bezoeken, maar al snel wacht er verkoeling in de heerlijk geklimatiseerde productieruimte van het domein.

Van klassieke Riesling tot Portugese variëteiten

Hoeveel grond beslaat het domein eigenlijk in totaal? Laura vertelt dat ze veertien hectare aan land bezitten. De helft daarvan is nog steeds aangeplant met de klassieke Riesling. De andere helft is echter een bonte verzameling aan druivensoorten: van muskateller, pinot Noir, müller-thurgau en chenin Blanc tot gamay en zelfs Portugese variëteiten!

Zit hier een duidelijke visie achter? Zeker. Toen Jan het wijndomein van zijn ouders in 2014 overnam, bestond de aanplant voornamelijk uit de traditionele klassiekers. Om in te spelen op de opwarming van de aarde, is hij resoluut gestart met het aanplanten van nieuwe, weerbare soorten.

Een plek voor de gemeenschap

Vanaf 2020 is dit viti-forestryconcept serieus opgeschaald, met verdere uitbreidingen in 2023 en 2024. Om het domein nog meer te verbinden met de omgeving, is er zelfs een tweeëntwintig meter lange leistenen muur gebouwd met gezellige picknicktafels.

Het doel van Staffelterhof is helder: het moet een ontmoetingsplek worden voor iedereen en voor de hele lokale gemeenschap. Ze organiseren er inmiddels sfeervolle concerten, leerzame lezingen en theatervoorstellingen te midden van de natuur.

Van tanks en houten vaten naar de kelder: Het hart van Staffelter Hof

Vanuit de aangenaam geklimatiseerde productieruimte vervolgen we onze weg naar de plek waar het echte werk gebeurt: de ruimte met de stalen tanks en de indrukwekkende houten vaten.

Ambachtelijk vakmanschap en natuurwijnen

Tijdens de rondleiding deelt Laura een aantal interessante cijfers over de productie. Staffelter Hof produceert zo’n 100.000 flessen per jaar, waarvan inmiddels de helft bestaat uit natuurwijn. Het domein is volledig biologisch gecertificeerd, en hoewel ze geen officiële biodynamische certificering hebben, passen ze wel bewust bepaalde biodynamische methoden toe in de wijngaard.

Bij de creatie van de natuurwijnen wordt er puur natuur gewerkt. Dit betekent: geen toegevoegd sulfiet, niet gefilterd, en uitsluitend natuurlijke gisten. Sterker nog, zelfs bij hun klassieke wijnen laten ze alles over aan een spontane gisting.

Tussen de vaten zien we een typisch Moeselvat van vijftig jaar oud, een prachtig stuk traditie. Onze wandeling eindigt uiteindelijk in de eeuwenoude kelderopslag die dateert uit de zestiende eeuw. Een donkere en vochtige ruimte waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan.

De Proeverij: Van natuurwijn tot alcoholvrij

Na de koele en donkere tocht door de kelders is het tijd voor de proeverij. De focus ligt hierbij op de eigenzinnige natuurwijnen, maar we krijgen ook de kans om een klassieke Riesling en een verfrissende rosé te proeven.

Daarnaast mogen we kennismaken met twee alcoholvrije wijnen. Deze vloeien voort uit een innovatief samenwerkingsproject met verschillende wijndomeinen uit de directe omgeving, waarmee ze inspelen op de groeiende vraag naar alcoholvrije alternatieven van hoogwaardige kwaliteit.

Afscheid in stijl

Met een voldaan gevoel nemen we na de proeverij afscheid van Laura. Als we afscheid nemen en teruglopen richting ingang worden we door Jan nog hartelijk vanaf het terrasje gemütlich uitgezwaaid.

Tschüss!

Meer weten: Staffelter Hof

*CONFERIMUS EIS OB EXIGUITATEM VINI betekent “Wij schenken hen wijn…vanwege de schaarste aan wijn.”

Foto’s: Pim Martens