Stap in de voetsporen van geschiedenis en kunst. Verborgen in een serene eetzaal van de kloosterkerk Santa Maria delle Grazie in het bruisende Milaan, hangt een van de grootste schatten van de renaissance: Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci.

Maar de reis eindigt hier niet. Vlak om de hoek, aan de Corso Magenta, wacht Casa degli Atellani. Dit charmante, kleine museum onthult een verborgen parel: een prachtig aangelegde tuin met een betoverende, romantische stadswijngaard. Een oase van rust, pal naast het meesterwerk van Da Vinci.

De wijngaard van een genie

Vijf eeuwen geleden gaf de hertog van Milaan, Ludovico Sforza — beter bekend als ‘Il Moro’ — opdracht aan Leonardo da Vinci om het legendarische schilderij Het Laatste Avondmaal te creëren. De betaling voor dit onsterfelijke meesterwerk was even bijzonder als het werk zelf: drie jaar na de voltooiing, in 1498, kreeg Da Vinci een schilderachtige wijngaard cadeau.

Deze bescheiden wijngaard, gelegen achter het huidige Casa degli Atellani, was van onschatbare waarde voor de kunstenaar. Hij koesterde de druivenstokken tot aan zijn dood. Het was de enige bezitting die expliciet in zijn testament werd genoemd. Samen met de Mona Lisa, liet Leonardo de wijngaard na aan zijn trouwe assistent, Gian Giacomo Caprotti da Oreno. Zo werd een stukje van zijn erfenis onlosmakelijk verbonden met de stad en de kunst die hij zo liefhad.

Het erfgoed herleeft

Helaas raakten de wijngaard én Da Vinci’s meesterwerk door de eeuwen heen in de vergetelheid. Honderden jaren gingen voorbij voordat de restauratie van Het Laatste Avondmaal in de jaren ’80 van de vorige eeuw nieuw leven in de muurschildering blies.

Maar het verhaal eindigt hier niet. Vlak voor de opening van de wereldtentoonstelling Expo 2015 in Milaan, was het de beurt aan de vergeten wijngaard. Deze werd niet alleen gerestaureerd, maar zorgvuldig gereconstrueerd, waardoor een verloren stukje geschiedenis in volle glorie kon herrijzen. Het erfgoed van Da Vinci is zo weer compleet.

Het geheim onthuld

Wat voor druiven groeiden er precies in Da Vinci’s wijngaard? Dankzij baanbrekend DNA-onderzoek door expert Attilio Scienza is het mysterie opgelost. Was het chardonnay? Of merlot? De verrassing was groot: er bleek slechts één druivensoort te hebben gestaan. En wel de oeroude, oorspronkelijk Griekse Malvasia di Candia Aromatica. Met deze antieke en aromatische druif werd de wijngaard in de groene hof van Casa degli Atellani opnieuw beplant.

De naam Malvasia is afkomstig van de oude havenplaats Monemvasia in de Peloponnesos, ooit het kloppende hart van de Venetiaanse wijnhandel. Via Zuid-Italië, waar de Grieken eeuwenlang de scepter zwaaiden, kreeg deze zoete en smaakvolle druif vaste voet aan de grond en begon aan zijn reis door de geschiedenis.

Het eerbetoon van de wijngaard

In 2018 was het zover: de eerste oogst van de Vigna di Leonardo was een feit. De kostbare druiven werden zorgvuldig met de hand geplukt en met de voeten geperst, een traditionele methode die eeuwenoude technieken eer aandoet. Het sap werd daarna in aardewerken amforen begraven om te fermenteren, precies zoals de oude Grieken dat deden.

Het resultaat? Een zeer gelimiteerde oplage van slechts 330 genummerde flessen. Deze unieke wijn werd gepresenteerd ter gelegenheid van de 500e sterfdag van Leonardo da Vinci, een prachtig eerbetoon aan de man die ooit de eigenaar was van deze historische wijngaard.

Een gesloten deur

In mei 2022 bracht ik een bezoek aan het charmante museum aan de Corso Magenta. Natuurlijk wilde ik de tuin met de historische wijngaard zien. Gelukkig kon ik deze nog op de valreep bezoeken. Helaas blijkt deze tuin met wijngaard niet langer open voor publiek. Een gesloten deur voor een plek met zo’n bijzondere geschiedenis.

Come è più difficile a ‘ntendere l’opere di natura che un libro d’un poeta – Leonardo Da Vinci

“Hoeveel moeilijker is het de werken van de natuur te begrijpen dan het boek van een dichter´

Meer weten? Niet alleen was de bekende Italiaanse wijncriticus en oenoloog Luca Maroni betrokken bij het onderzoek naar de wijngaard, hij publiceerde er ook een boek over: Leonardo da Vinci e il vino en la Vigna Ritrovata. Een perfecte combinatie van kunst, geschiedenis en oenologie.